Hükümetin, elektrik ve su ile ilgili alımları için 20 yıllık süreye kadar ihalesiz yapabilme yetkisi talep etmesi toplumda ciddi bir gerilime neden olmuştur. Hükümetin yaklaşımından da anlaşıldığı üzere, bu yetki özellikle ve öncelikle AKSA işletmesi ile 20 yıllık elektrik alım sözleşmesi imzalamak amacıyla kullanılacaktır. Hükümetin bu konuda herhangi bir açıklama yapmaktan kaçınması iddiaların gerçekliğinin kanıtı olarak görülürken bu durum gerilimi daha da artırmakta; toplumsal huzuru, yaşamımızı ve çalışma yaşamını tehdit edecek gelişmelere neden olmaktadır.

Elektrik yaşamsal bir ihtiyaçtır. Bizim gibi ada ülkelerinin elektrik ihtiyacının karşılanması konusunda ciddi zorlukları olduğu ve alternatiflerinin kısıtlı olduğu da bilinmektedir. Zorlukların hafifletilmesi ve bu yaşamsal ihtiyacın sağlıklı bir şekilde karşılanabilmesi için orta ve uzun vadeli planlamalara; bu planların aksamadan uygulanabilmesi için ise toplumsal fikir birliğine ihtiyaç olduğu da açıktır.

KKTC’nin elektrik ihtiyacının karşılanması konusunda uzun yıllardan beri devam eden ve “tartışma” olarak nitelenemeyecek çekişmeler, hem mevcut sistemi yıpratmış hem de ilgili kesimlerin iletişim kuramaz duruma düşmesine neden olmuştur. 2000 yılında AKSA ile imzalanan sözleşme defalarca yenilenmiş olmasına karşın toplum tarafından kabul görmemiş ve pahalı elektrik kullanmamızın önemli nedenlerinden birinin bu sözleşmeler olduğu iddia edilegelmiştir. AKSA sözleşmesinin bir yıl sonra sona erecek olmasına karşın elektrik temininin hangi yöntemler ile yapılabileceğinin kesinleştirilmemiş olması da büyük bir handikap olarak ortada durmaktadır. Bu çekişmelerin aynı şekilde devam etmesi halinde AKSA ile sözleşme sona ermeden yeni kaynaklar oluşturmak mümkün olmayacak gibi görünmektedir.

Konuya bu açıdan baktığımızda Kıbrıs Türk halkının ciddi bir sorunla karşı karşıya olduğunu belirtmek zorundayız: Elektrik temin sisteminin geleceği ne olacak?

Bu soruya teknik ve siyasi gerçeklikler dikkate alınarak en doğru yanıtı bulmak zorundayız. Bu soruya yanıt bulabilmek için gerekli bilgileri tartışma masasında toplamak, kamuoyu ile paylaşmak ve ikna edici bir karar verme süreci oluşturmak gerekiyor. Bu süreci oluşturmak ve yönetmek KKTC hükümetinin; bu sürece katkı koymak ise başta teknik bilgi sahibi olanlarımız olmak üzere bütün yurttaşların ve sivil toplum örgütlerinin görevidir.

KKTC’nin elektrik ihtiyacının karşılanmasını 20 yıllık süreyle, ihalesiz bir yöntemle ve alternatiflerini araştırmadan AKSA’ya devretmek kabul edilemez. Bu sürecin bugünkü şekliyle çatışmalarla sürdürülmesi de kabul edilebilecek bir yöntem değildir. Her hane ve her işletme elektrik ücretini ödediğine göre kaynağın kolaylıkla yaratılabileceği açıktır. Başta hükümet olmak üzere bütün toplumsal güçlere düşen görev, elektrik konusunu gerçekçi bir şekilde ele almak, teknik zorunlulukları ön planda tutmak, en kısa zamanda bir elektrik temin planı hazırlamak ve işe koyulmaktır.

Başta hükümet olmak üzere bütün ilgili tarafları sağduyu ile hareket etmeye çağırır, Kıbrıs Türk Ticaret Odasının bu sürece her türlü katkıyı koymaya hazır olduğunu kamuoyumuz ile paylaşırız.

HÜKÜMET “OYALAMA TAKTİĞİ” UYGULUYOR VE YASAYI UYGULAMAKTAN KAÇMAYA ÇALIŞIYOR

Son yıllarda yaşanan ama 2022 yılında %94,51’e ulaşarak 1990’lardan bu yana görülmemiş seviyelere ulaşan enflasyona karşın enflasyon muhasebesi uygulamasına geçilmemesi işletmeleri ciddi tehditlerle karşı karşıya bırakmıştır. Bu tehditlerin farkında olan ve iş dünyasına enflasyon muhasebesine geçilmesi için gerekli tüzükleri çıkaracağının sözünü veren KKTC hükümeti ise yaşanan diğer sorunları gerekçe yaparak işletmeleri bu yıkıcı etkiler ile baş başa bırakma yolunu seçmiştir.

Kuzey Kıbrıs’ta yürürlükte bulunan Vergi Usul Yasası’nın 211A maddesi, üç yıllık toplam enflasyonun %100’ü aşması durumunda enflasyon muhasebesi uygulanmasını açık bir şekilde emretmekte ve Maliye Bakanlığı’nı bu uygulamanın nasıl yapılacağını düzenleyen tüzükleri hazırlamakla görevlendirmektedir. KKTC İstatistik Kurumu verilerine göre 2020-2022 yıllarında toplam enflasyon %155,63 olarak gerçekleşmiş olmasına karşın KKTC Hükümeti vergi yasasının emrettiği uygulamayı devreye almak için üzerine düşen görevi yerine getirmemekte ısrar etmektedir.

Yüksek enflasyon, gerçekte oluşmamış olan fiktif kazançları vergilendirerek işletmelerin sermaye yapılarını bozmakta ve ekonomiyi yok oluşa doğru sürüklemektedir. Bu gerçek herkes tarafından bilindiği halde, geçtiğimiz Ekim ayından beri yapmakta olduğumuz girişimlere “gerekli çalışmaların yapılmakta olduğu” şeklinde yanıt veren hükümet yetkililerinin bu tutumunun bir “oyalama taktiği” olduğu acı bir şekilde ortaya çıkmış bulunmaktadır. Kendi insanını oyalamayı, katma değer üreten ve istihdam yaratan işletmeleri yüksek enflasyon yükü altında ezmeyi bir marifet sayan hükümet, ısrarlı uyarılarımıza karşı tavrını değiştirmemekte ve enflasyon muhasebesi uygulaması için yasanın emrettiği önlemleri almamakta direnmektedir.

Hükümetin bu tavrının devam etmesi halinde hukuki yollara başvurmak da dahil olmak üzere her türlü mücadeleyi vermeye kararlı olduğumuzu; bu konudaki gelişmeleri sürekli olarak kamuoyumuz ve üyelerimiz ile paylaşacağımızı duyurur, hükümeti bu anlamsız tutumunu bir an önce terk etmeye çağırırız.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Ersin Tatar’ın Londra’da gerçekleştirmekte olduğu temasların Rum ve Yunanlar tarafından engellenmeye çalışılmasını endişe ile izliyor ve şiddetle kınıyoruz.

Kıbrıs Türk halkı, Kıbrıs sorununun yaratıcısı olmadığı halde Kıbrıs sorunundan en büyük zararı gören halk durumuna itilmiştir. Bu sonucun ortaya çıkmasında özel olarak Büyük Britanya’nın, genelde ise uluslararası kamuoyunun büyük rolü olduğu herkes tarafından bilinmektedir. Kıbrıslı Türk liderlerin, bu mağduriyeti ortadan kaldırmak için Sayın Tatar’ın Londra’da gerçekleştirmekte olduğu türden temaslar yapmaları ve Kıbrıs Türk halkının mücadelesini anlatmaya çalışmaları hem hakkımız, hem bir gereklilik, hem de bir görevidir. Kıbrıslı Rumların ve onların başlıca destekçisi olan Yunanların bu temasları engellemeye çalışmaları, sorunun gerçek boyutları ile öğrenilmesinden duydukları rahatsızlığın göstergesi olarak kabul edilmeli; insan haklarına ve adalete saygı duyan her devlet ve her kişi, bu temasların sürdürülmesine destek vermelidir. Kıbrıs sorununa adil ve kalıcı bir çözüm bulunması, bu tür temasların gerektiği şekilde karşılık görmesi sayesinde olacaktır.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası olarak Sayın Tatar’ın faaliyetlerini engelleme girişimlerini şiddetle kınar, uluslararası toplumu Kıbrıs Türk halkına uygulanmakta olan siyasi, ekonomik ve sosyal izolasyonları bir an önce kaldırmaya davet ederiz.

“İHALESİZ ALIMLAR KAMU KAYNAKLARININ İSRAFINA YOL AÇACAKTIR”

KKTC Hükümeti tarafından hazırlanarak Meclis’e gönderilen Kamu İhale Yasası ile ilgili değişiklikler, kamu kaynaklarının israfına ve işletmeler arasında haksız rekabete ve adaletsizliklere neden olacak niteliktedir. İhalesiz alımların kamu kaynaklarının keyfi kullanımına yol açacağı da dikkate alındığı zaman, hükümetin bu değişikliklerde ısrar etmek yerine ihtiyaçlarını ihale kurallarına uygun bir şekilde karşılamayı tercih etmesi herkes çıkarına olacağı gibi kamu kaynaklarının daha verimli bir şekilde kullanılmasına da yardımcı olacaktır.

Kamu İhale (Değişiklik) Yasa Tasarı’nda ihalesiz alımlar için öngörülen miktarların asgari ücretin 10 katından 20 katına ve 20 katından 30 katına çıkarılmak istenmesi, asgari ücretin yılda en az bir kez zaten artırılmakta olduğu dikkate alındığı zaman herhangi bir gerekçeden yoksun kalmaktadır. Tasarının gerekçesinde döviz kurlarındaki artışın bu sınırları yukarı doğru artırmayı gerektirdiği belirtilmiş olsa bile, asgari ücretin sürekli olarak artırılmakta olduğu gerçeği göz ardı edilmiş olmakta ve hükümetin yasa değişikliği için ileri sürdüğü gerekçe anlamsız kalmaktadır.

Kamu İhale (Değişiklik) Yasa Tasarısı ile su ve elektrik ile ilgili büyük projelerde üç yıl yerine 20 yıllık alımların ihalesiz yapılabilmesinin de önü açılmak istenmektedir. Hiçbir hükümetin, halkın 20 yıl süreyle kullanacağı mal veya hizmeti ihalesiz almaya yetkisi olmamalıdır. Hükümetler kendi görev sürelerinin ötesine taşacak alımları, kamu vicdanında hiçbir rahatsızlığa neden olmadan, yasal süreçler dışına taşmadan, açıklıkla ve titizlikle gerçekleştirmek zorundadırlar. Aksi uygulamaların, toplumda yolsuzluk algısının güçlenmesine ve sonuçta kamu yönetimine güvensizlik duyulmasına yol açacağına kuşku yoktur. Bunun sonucu ise tam anlamı ile yozlaşma olacaktır.

Kamu İhale (Değişiklik) Yasa Tasarısı’nı bu ilkelere göre değerlendiren Kıbrıs Türk Ticaret Odası, tasarının bir an önce geri çekilmesini talep etmekte; kamu alımlarının yasalara uygun bir şekilde, adalet ilkeleri gözetilerek ve tam bir açıklıkla yapılmasının takipçisi olacağını kamuoyu ile paylaşmaktadır.

“LİMAN HİZMETLERİ, PAYDAŞLAR TARAFINDAN SÜRDÜRÜLSÜN”

Kuzey Kıbrıs limanlarında yükleme-boşaltma hizmetlerini vermek ayrıcalığı ile donatılmış bulunan Liman İşçileri Şirketi’nin varlığını ve hizmetlerini sürdüremeyecek duruma gelmesi nedeniyle şirkete kayyum atanması sonucunda liman hizmetlerinin nasıl sürdürüleceği konusunda yaşanan hukuki karmaşa yakından izlenmektedir.

Daha önceki girişimlerin mahkeme kararı ile durdurulmasından sonra ihale süresi iki yıla indirilmiş ve teminat miktarları aşağı çekilerek katılımcı sayısı artırılmak istenmiştir. Bu düzeltmelere karşın, liman hizmetlerinin bütünüyle bir işletmeye devredilmesinin daha önce yapılmış olan yatırımları korumak, fiyat çeşitliğini sağlamak ve rekabeti korumak bakımından sakıncalı olacağı aşikardır. Odamız, kamusal hizmetlerin özelleştirme veya kamu-özel iş birlikleri ile verimli hale getirilmesi prensibine bağlı olmakla birlikte, bu süreçlerin daha önceki ihalelerde yaşanan sorunlar dikkate alınarak yönetilmesi ve hazırlanacak sözleşmelerin tüketicileri korumak bakımında yeterli olması gerektiği inancındadır. Bu bağlamda, limanların özelleştirilmesine veya kamu-özel iş birliği temelinde yeniden yapılandırılmasına kadar geçecek süre içinde liman hizmetlerinin ilgili bütün paydaşların katılımı ile oluşturulacak bir birliktelikle sağlanmasının en makul ve yararlı yöntem olacağı değerlendirilmektedir. Böylece sağlanacak olan süre, bir geçiş dönemi olarak değerlendirilebilecek ve KKTC limanlarının çalıştırılması modeline ülke gerçeklerimiz ve başka örnekler dikkate alınarak karar verilebilecektir.

Bu arada, Liman İşçileri Şirketi Yasası ile oluşturulan Ücret Tarifeleri Tespit Komisyonu’nda temsil edilen Kıbrıs Türk Ticaret Odası’nın bu haklarını hiçbir şekilde terk etmek niyetinde olmadığını; çalıştırma modeli ne olursa olsun Ücret Tarifeleri Tespit Komisyonu’nun varlığının devamından yana olduğumuzu ve bu amaçla hukuki yollara başvurmak dahil her türlü mücadeleyi vermekte kararlı olduğumuzu kamuoyuna duyururuz.