Bugün Başbakan Sayın Ünal Üstel tarafından kamuoyuna açıklanan Ekonomik Destek Paketi, içerdiği önlemler bakımından ekonomik yaşamı olumlu yönde etkileyecek olduğu gibi bu pakete dahil edilmeyen öneriler nedeniyle yetersiz kalacağı aşikar olan bir paket niteliğindedir.

Ekonomik Destek Paketi, özellikle küçük krediler bakımından getirdiği olanaklarla şahıs işletmeleri ve küçük esnaf için “can suyu” olabilecek niteliktedir. Bu kredilerin kullanılabilmesi halinde, ekonomik sıkıntılarla boğuşmakta olan küçük işletmelerimizin soluk almaya devam edebileceğini söyleyebiliriz. Buna karşın, KKTC ekonomisinin esas olarak yatırıma ve bunun için de yatırım için kullanılabilecek kredi programlarına ihtiyacı vardır. Ekonomi Destek Paketi’nde yatırım kredilerine ve büyük ölçekli işletmelerimizin finansmana erişimini kolaylaştıracak önlemlere yer verilmemesi ekonomik büyümeyi ciddi şekilde engelleyecek, bu paketteki önlemleri işlevsiz hale getirecektir.

Açıklanan önlemlerin, 2020 yılından beri Covid-19 salgınının daraltıcı etkileri ve Ukrayna krizi ile ortaya çıkan korkunç fiyat artışları ile mücadele etmekte olan Kıbrıs Türk ekonomisinin canlandırılması ve salgın öncesindeki durumuna dönmesi bakımından yetersiz kalacağı da aşikardır. Ekonominin çarklarının sağlıklı bir şekilde dönebilmesi için, Sayın Başbakan’ın ifade ettiği gibi “mini” değil, yapısal dönüşümler de içeren kapsayıcı bir pakete ve bütünlüklü uygulamalara ihtiyaç vardır.

Böyle bir kapsayıcı paket en azından aşağıdaki önlemleri içermelidir:

Kamuda tasarruf ve çalışma saatleri: Kamu giderlerinde tasarruf sağlanması ve israf sayılabilecek harcamalardan kaçınılması KKTC devletinin yükümlülüklerini daha kolaylıkla yerine getirmesini ve güvenilir bir ekonomik aktör durumuna gelerek piyasada olumlu roller üstlenmesini sağlayacaktır. Kamuda tasarruf sağlanırken, kamu çalışma saatlerinin özel sektör çalışma saatleri ile uyumlu halde getirilmesi, çalışma disiplini ve verimliliği artıracak kamunun özel sektör üzerinde oluşturduğu yükleri ve baskıları da azaltacaktır.

Enflasyon muhasebesi: Enflasyonun %100’ü aşacağının kesinleştiği bir ortamda faaliyet gösteren işletmelerin korunabilmesi bakımından enflasyon muhasebesinin devreye konulması, işletmelerin yoluna devam edebilmesi ve istihdamın devam etmesi bakımından bir zorunluluk olmaya devam etmektedir.

Pahalılığa karşı mücadele: İthalatta alınan fonların kaldırılması ve gümrük vergilerinin FOB bedeller üzerinden yapılarak zaten pahalı olan taşımacılığın vergilendirilmesinden vazgeçilmesi piyasamızın ucuzlatılması için önemli bir katkı sağlayacaktır. İthalatta alınan KDV’nin peşin alınmak yerine üç ay sonra tahsil edilmesi de piyasa faaliyetlerinin güçlenmesine yardımcı olabilecektir.

Kiraların düzenlenmesi: Ekonomi Destek Paketi, Vakıflar İdaresi’ne ait taşınmazların kira sözleşmelerinin Türk Lirası ile yapılacağını hükme bağlamasına karşın başta Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmaz malların kira sözleşmelerinin yabancı para ile yapılmasını engellememiştir. Bütün kamusal taşınmazların kira sözleşmelerinin TL ile yapılması kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu arada, kira sözleşmelerinin Türk Lirası ile yapılmasını teşvik etmek amacıyla döviz cinsinden ve Türk Lirası cinsinden kira sözleşmelerinde alınan vergi stopaj oranları, aralarındaki fark %10 olacak şekilde (döviz cinsinden kira sözleşmelerinde kira stopajının %13’den %15’e çıkarılması ve Türk Lirası ile yapılan sözleşmelerde kira stopajının %8’den %5’e düşürülmesi) düzenlenmelidir.

Yatırım indirimi: İşletmelerin yeni yatırımlarının vergilendirilmesi ile ilgili esaslar, yakın geçmişte yapılan düzenlemeler ile yatırımı teşvik edici değil, caydırıcı bir duruma getirilmişti. Ekonominin canlandırılması için yatırım gereklidir. Yatırım yoksa, ekonomik canlanma da olmayacaktır. Yatırım indiriminin ilk aşamada eski şekline dönüştürülmesi gerekmektedir.

Vergi düzenlemeleri: Yüksek enflasyon ve Türk Lirası’nın satın alma gücündeki meydana gelen kayıplar, yeni vergi düzenlemelerini zorunlu kılmaktadır. Gelirlerini enflasyon oranında artırmayı başaran kişi ve işletmeler bile haksız vergi yükümlülükleri ile karşı karşıya kalmakta ve alım güçlerinin düşmesini önleyememektedirler. KDV oranları, vergi muafiyet ve matrahlarında yapılacak düzenlemeler ile alım gücü kayıplarının önüne geçilmesi gerekmektedir.

Bu önlemleri de içerecek kapsamlı bir ekonomik paket hazırlanmaması halinde ekonomik daralmanın devam edeceği, hane halkının geçim zorluklarının giderek artacağı ve işletmelerimizin istihdamı koruyarak çalışmaya devam edemeyeceği açıktır. Kıbrıs Türk Ticaret Odası, hükümetimizi ve tüm ilgilileri “mini” paketler üzerinde çalışmak yerine yapısal dönüşümleri de içerecek kapsamlı bir yenilenme üzerinde çalışmaya çağırmaktadır.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası

KTTO tarafından bu yıl on üçüncüsü hazırlanan Rekabet Edebilirlik Raporu, 1 Temmuz Cuma günü (yarın) düzenlenecek “Kuzey Kıbrıs Rekabet Edebilirlik Forumu”nda kamuoyu ile paylaşılacak.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası (KTTO) tarafından bu yıl on üçüncüsü hazırlanan “Rekabet Edebilirlik Raporu”, 1 Temmuz Cuma günü KTTO Konferans Salonu’nda düzenlenecek “Kuzey Kıbrıs Rekabet Edebilirlik Forumu”nda kamuoyu ile paylaşılacak. Prof. Dr. Mustafa Besim, Doç. Dr. Kamil Sertoğlu, Yrd. Doç. Dr. Yenal Süreç tarafından hazırlanan 2021-2022 Raporu’nun ve forumun bu yılki ana teması “KKTC Tarım Sektörünün Dış Pazar Rekabet Gücü ve İhracat Fırsatları” olacak.

Siyaset, iş dünyası, sivil toplum kuruluşları, sendikalar, akademi, yabancı misyon ve medya temsilcilerinin katılımıyla düzenlenecek etkinlik sabah saat 09:30 da Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Turgay Deniz’in açılış konuşması ile başlayacak.
Rapor sunumunun ardından protokol konuşmaları ile devam edecek program, soru-cevap bölümünün ardından sona erecek.

GÜNEY KIBRIS’A İLK ZEYTİNYAĞI SATIŞI GERÇEKLEŞTİ

Zeytinyağı satışının yanında bugün çok sayıda tarımsal işlenmiş gıdanın örnekleri, Kıbrıs Türk Ticaret Odası’nın Yeşil Hat ticaretini geliştirme çabaları kapsamında Güney Kıbrıs’a geçirildi.

Kuzey Kıbrıs ile Güney Kıbrıs arasındaki ticareti düzenleyen Yeşil Hat Tüzüğü kapsamındaki ticari faaliyetleri geliştirme çalışmaları devam ediyor. Geçtiğimiz günlerde Kıbrıs Türk Ticaret Odası (KTTO)  yetkilileri tarafından ürün örnekleri ile denemesi yapılan zeytinyağı ticaretinin ilki, bugün gerçekleşti ve ilk parti zeytinyağı Kuzey Kıbrıs’tan sevk edilerek Güney Kıbrıs’taki alıcılara teslim edildi.

Kıbrıs Türk Ticaret Odasının gözetiminde ve Oda tarafından sağlanan belgeler ile yürütülen Yeşil Hat ticaretinin kapsamını ilgili Avrupa Birliği kurallarına göre genişletmek amacını taşıyan faaliyetler ise devam ediyor. KTTO görevlileri, bugün ayrıca, Yeşil Hat ticareti kapsamına girmesi gereken tarımsal işlenmiş gıda ürünlerinin Güney Kıbrıs’a geçmesi ile ilgili ilk girişimlerini yaptılar. KTTO Genel Sekreter Yardımcıları Mustafa Ergüven ile İzzet Adiloğlu, beraberlerindeki macun, pekmez, reçel gibi ürün örneklerini Güney Kıbrıs’a geçirerek sürece ilişkin olguları saptadılar. Yapılan çalışma sonucunda bir kısım işlenmiş tarımsal gıdaların Güney Kıbrıs’a geçebildiği belirlendi.

Bugünkü çalışmalar sırasında, Esnaf, Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi’ne ait zeytinyağı ürünlerinin Güney Kıbrıs’a satışı gerçekleştirildi ve ürünler alıcısına teslim edildi. Böylece tarımsal işlenmiş gıda ticaretinin ilki de gerçekleşmiş oldu.

Tarımsal işlenmiş gıda ürünlerinin Güney Kıbrıs’a satışının gerçekleşmesinin Kuzey Kıbrıs’taki tarımsal üretim ile işlenmiş gıda faaliyetlerine Yeşil Hat ticareti kapsamında önemli katkılarda bulunması bekleniyor. Kıbrıs Türk Ticaret Odası Yeşil Hat kapsamında yürüttüğü mücadelesine her platformda devam etme yönündeki kararlılığını sürdürecektir.

KTTO Beyaz Eşya ve Küçük Ev Aletleri Sektör Başkanı Zeynel Abidin Arar, “Amerika’yı baştan keşfetmeye gerek yok. Yaşadığımız sorunları da çözüm önerilerini de hükümete sunuyoruz’  ifadelerini kullandı.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası Beyaz Eşya ve Küçük Ev Aletleri Sektör Başkanı Zeynel Abidin Arar  BRT ekranlarında yayınlanan ve Gizem Y. Davulcu’nun hazırlayıp sunduğu ‘Ticari Açıdan’ adlı programa katıldı.

Arar iki yıldır sektörün komite başkanlığını yaptığını sektörün sorunlarının ve çözüm önerilerinin  ortada olduğu halde hükümet ile bir türlü ilerleme kaydedemediklerini belirtti. Bu süre zarfında istikrarlı bir hükümet oluşamamasının da ana etken olduğunu belirtti.

Sadece sorunları değil bunların yarattığı sıkıntıları ve çözüm önerilerini de beraberinde hükümete sunduklarını ve tek istediklerinin dikkate alınıp değerlendirme yapılmasını belirtti.

Arar ‘Amerika’yı yeniden keşfetmelerini istemiyoruz. Sorun ve çözüm önerilerimizi değerlendirmelerini  istiyoruz. Biz zaten sektörümüzün sorunları ile ilgili  olarak gerekli zamanı ve çabayı gösteriyoruz. Burada yapılması gereken bu değerlendirmelerin incelenmesi hem tüketici hem satıcı hem de hükümet yararına olacak önerilerin bir an önce hayata geçirilmesidir.’ dedi.

Sektörün güncel sorunlarının birkaçından da ayrı ayrı bahsetti.

‘Yine bizim kapımız çalınıyor’

Davulcu’nun Türkiye’deki satış sitelerinden ayni ürünlerin daha uygun fiyata alınması size ne kadar etkiliyor sorusu üzerine ise  ‘Türkiye’de bulunan satış sitelerinden gelen ürünlerin daha ucuza geldiği görülse de aslında burada bu farkı oluşturan maliyetlere bakmak lazım dedi. Türkiye’deki bir çok firmanın temsilcileri burada var. Fakat bu ürünleri getirilirken bir çok maliyet ortaya çıkıyor. Belirli kotalardan dolayı stok maliyeti var, tedarik sorunlarından dolayı belirli bir miktarda stok tumak gerekiyor, sürekli navlun artışları fiyatı çok yükseltiyor, bunlara ek olarak sadece ürünleri alıp satamıyoruz. Bunların 3 yıl garanti kapsamında servis 10 yılda yedek parça stoğu bulundurma garantisi veriyoruz. Ciddi anlamda teknik personel bulunduruyoruz, istihdam sağlıyoruz. Ayrıca işletme giderlerimiz var. Üstelik biz satış sonrası gelir vergisi de veriyoruz. Sitelerden yapılan alımlarda bu maliyetlerin hiçbirisi yok. Burada hükümetin de gelir kaybı oluşuyor. Tüketiciye ilk başta avantajlı gibi görünse de sorunla karşılaştıklarında çözüm alamıyorlar yine bizim kapımızı çalıyorlar. Burada suçlu tabi ki tüketici değil. Tüketicin haklı olarak en ucuz yolla ürüne ulaşmak ister. Burada sorun hükümetin bizi eşit şartlarda rekabetten yoksun bırakmasıdır.’

‘Kendi kendimize maliyeti arttırıyoruz’

Davulcu’nun Navlun artışları ile ilgili sorusu üzerine ‘Tedarik zincirindeki sıkıntılar navlunların 5-6 kat yükselmesine sebep oldu. İthal edilen ürünler gümrüklenirken navlun bedelleri de ürünün fiyatının üstüne eklenip gümrük hesaplandığı için maliyetler de suni olarak yükselmiş oluyor. Buna ek olarak her seferinde aynı ürün ithal edildiği halde ürün için sürekli ön izin alınması da hem maliyet hem zaman kaybı yaşattırıyor. Gereksiz yere maliyetleri kendi kendimize arttırmış oluyoruz. Bu konuda belirli bir süre gümrükleme yapılırken navlunları eklemeden vergi alınsa, aynı ürün için EMO’dan bir defa ön izin alınsa maliyetler düşecek ve tüketici de bu zor zamanda ürünleri daha ucuza alabilecek’ dedi.

‘Doğrudan yatırımları destekleyelim ama ’

Davulcu’nun TC-KKTC arasında imzalanan Mali Protokoldeki KKTC’de Doğrudan Yatırım ile ilgili madde hakkındaki sorusu üzerine ‘Dışardan gelecek yatırımların desteklenmesi gerektiğini fakat burada önemli olan noktanın mevcut sektörler dışında yapılacak yatırımların desteklenmesinin doğru olacağına inandığı belirtti. Mesela kendi sektöründe zaten çok fazla firmanın olduğunu yine aynı sektöre yatırım yapılmasının sadece içerdeki pazarın el değiştirmesine neden olacağını devlete ek bir istihdam ve gelir sağlamayacağını söyledi. Fakat ülkemizde ölçek ekonomisinden dolayı buradaki firmaların yapamayacağı yatırımlara kolaylık sağlanması veya hiç olmayan sektörlere yatırım yapılmasının hem istihdam sağlayacağı hem ülkemize katma değer sağlayacağı hem de devlete ek gelir getireceğini ve bunun daha doğru olacağını belirtti.’