2021 yılı bütçesinin gecikmeli olarak KKTC Meclisi’nde görüşülmeye başlanması, ülkemizin karşı karşıya bulunduğu kronikleşmiş sorunlarımızdan olan “kamu maliyesi” bir kez daha gündeme gelmiştir.  2021 Bütçesi 10 milyar 140 milyon TL gider, 9 milyar 380 milyon TL gelir ve 760 milyon TL genel açık, 1 milyar 810 milyon TL yerel açık öngörüsüyle hazırlanmıştır. 2021 yılı bütçesi önemli ölçüde bütçenin yaklaşık %25’ini oluşturan T.C. yardım ve kredilerine dayanmaktadır.

KKTC Meclisi Genel Kurulu’nda görüşülmesine başlanan 2021 yılı bütcesi ile ilgili rakamlar, bugüne kadar zorlukla karşılanan kamu giderlerini karşılamanın nerdeyse olanaksız hale geldiğini göstermesi bakımından endişe vericidir. KKTC bütçesinin gider tarafının ağırlıklı olarak personel giderlerinden oluşması harcama esnekliğini olumsuz etkilemeye devam etmektedir. Nitekim ekonomik olarak sıkıntı yaşanan pandemi döneminde dahi bu harcamaların kısılması yoluna gidilememektedir. Ek mesai ödemeleri kamu maliyesi yönünden sürdürülebilir olmamaya devam etmektedir.

2021 yılı bütçesinde ağırlıklı olarak personel ve diğer maaş nitelikli cari giderlerden oluşan harcamaların karşılanması için gelirlerde geçen yıla oranla %13,89 oranında artış öngörülmüş olmasına karşın, 2020 yılını ağır salgın koşulları altında tamamlamış olan ve ayakta kalmakta zorlanan özel sektörden nerdeyse geçen yılki kadar vergi toplanması (vergi gelirlerinde %0,58 azalma) öngörülmektedir. 2020 yılının bize yaşattığı sıkıntılar ortadadır ve bunların 2021 yılında da devam edeceği, salgın koşullarının yıprattığı hane halkının ve işletmelerin öngörülen vergi yükünü kaldıramayacağı ve verimsiz kamusal faaliyetleri finanse etmenin yükünü taşıyamayacağı açıktır.  Gider bütçesine ilişkin bir diğer öncelikli konu ise ekonominin uzun dönem üretkenliğini ve verimliliğini artıracak harcama kalemlerinin payının artırılmasıdır. 2021 bütçe tasarısının temelde böylesi bir yaklaşımla hazırlanmadığı ve tüketimi destekleyen tarzda kamu harcamalarının aynen devam ettirileceği gözlemlenmektedir.

Yaşamakta olduğumuz salgın krizine karşın bütçede, özel sektör ile özellikle işsizler ve diğer sosyal yardıma ihtiyaç duyulan kişilerin desteklenmesine ilişkin yeterli kaynak tahsisi yapılamamıştır. 2020 tadil bütçe ile mahalli kaynaklardan finanse edilen Corona Virüs ile Mücadele Projesi için 80 milyon TL, T.C. kaynaklarından finanse edilen Turizm Salgın Destek Program Projesi için 20 milyon TL kaynak ayrılmıştı. 2021 yılında pandeminin ekonomik etkisinin devam edeceği ve ekonominin tekrar ivmelenmesi için ekonomik desteklerin önemli olacağı düşünüldüğünde özel sektör için Covid salgın desteğinin muhakkak artılması gerekmektedir.

Gider bütçesi incelendiğinde mali sonuçlar da doğuran kronik yapısal sorunların yanı sıra politika önceliklerine ilişkin ciddi belirsizlikten kaynaklanan ilave harcamaların da gündeme getirildiği gözlemlenmektedir. Örneğin, kamu harcamaları ağırlıklı bir yatırım ve hizmetlerin iyileştirilmesi yaklaşımı yerine kamu özel işbirliği uygulamaları gündeme gelmelidir. Örneğin, Fiber Optik Yatırımları için bütçeden 16 milyon TL kaynak ayrılmıştır. Telekom altyapısının kamu özel işbirliği modeliyle yapılmasına ilişkin uzun süredir çalışmalar devam etmektedir. Bu nedenle bu alana kamu kaynağını kullanmak yerine hızlıca kamu özel işbirliği projesinin hayata geçirilmesi uygun olacaktır.                                                                                                                                                                                                                          Kıbrıs Türk Ticaret Odası olarak hükümetimizi ve parlamentomuzu yaşamakta olduğumuz gerçeklere uygun çalışmalar içinde olmaya, 2021 yılı bütcesini gerçekçi bir tutumla ele almaya ve kamu maliyesinde ciddi reformalar yapmaya çağırır;  Odamızın bu konuda her türlü katkıyı yapmaya hazır olduğunu belirtiriz.

Zaman gerçekçi olmak; dayanışma sergilemek ve yenilik yaparak hayatta kalmak zamanıdır.

Tüm halkımıza ve kamuoyuna saygı ile duyurulur.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası

Vaka sayılarının daha da artış göstermemesi ve düşürülmesi için bir dizi ön önlemler alınması çok önemlidir.

Korona virüs ülkemizde görüldüğü günden bu güne savunduğumuz gibi ‘sağlık’ herşeyin başında gelmektedir. Fakat bu ekonomik yaşamı ve  özel sektörü işvereni ile  , çalışanı ile yok sayılarak, göz önünde bulundurmayarak yapılamaz.

Hepimiz büyük bir sorumluluk taşıyoruz. İş yerlerimizi kapatmamız demek bir çok vatandaşımızın işsiz kalması, maaş alamaması, evine ekmek götürememesi demektir.

Geçtiğimiz hafta Bakanlar Kurulu tarafından alınan ‘kısmi kapanma’ kararında tüm kurallara harfiyen uyduk. Kendi insiyatifimizle perakende mağazalarımızın çalışma saatlerinde kısıtlama yaparak 10:00-18:00 saatlerine aldık.

Unutulmamalıdır ki kamu çalışanları her şartta maaşlarını alıp evlerine ekmek götürebilecek, fakat özel sektör için ayni durum söz konusu olmayacaktır.

İşte bunun için ‘tam kapanma’ kararı alınmadan önce uygulayabileceğimiz, ekonomiyi dara düşürmeden alabileceğimiz önlemler vardır.

• Vakaların artış gösterdiği ve yoğunlaştığı yerlerde ‘Bölgesel Kapanma’ uygulanması
• Çalışma saatlerinin sektör bazında vardiya usülü ve kısıtlı saatlere çekilmesi (Kamu çalışanları dahil)
• Özel sektör, başta hizmet sektörü olmak üzere, çalışanlarının aşılanması
• Uygulanabilecek tüm kamu ve reel sektörde online sisteme geçilmesinin sağlanması
• Sokağa çıkma yasağı için ayrı düzenlemeler yapılıp

-Cumadan başlayan hafta sonunu dahil sokağa çıkma yasağı (Nöbetçi eczaneler hariç)

-65 yaş üstü sokağa çıkma yasağı

-Çalışan iş yerlerinin Covid-19 tedbrilerine tam uyması, Belediye ve Kolluk Kuvvetleri ile iş birliği içerisinde denetimin artması

İş yerlerimizi ve çalışanlarımızı ayakta tutacağının garantisini devlet verebiliyorsa o zaman tam kapanalım. Aksi takdirde geçtiğimiz hafta sonu belirttiğimiz gibi alınacak tüm önlemlerde  biz elimizi taşın altına koymaya kararlıyız. Tüm kurallara uygun çalışılmasını sağlamak için elimizden geleni yapacağımızı belirtiriz.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası

‘Kısmi Kapanma’nın karar alındığı ülkemizde, sağlık tedbirlerine destek olmak amacıyla, iş dünyasına, iş yerlerimizi bu hafta için  sabah 10:00’da açıp, 18:00’da kapatmamızı öneriyor ve çağrı yapıyoruz.
Ülkemizde artış göstermeye başlayan vakalar nedeniyle ‘Tam Kapanma’ ile karşı karşıya olduğumuzu unutmamalı, bu süreç içerisinde önlemlerimizin tam olduğuna dikkat etmeliyiz. Birinci görevimizin sağlıkla birlikte ekonomimizi de ayakta tutmak olduğunu unutmamamız gerekmektedir.
İş yerlerimizin çalışma saatlerinin düzenlenmesi ve daha kısa süreli (10:00 – 18:00), dönüşümlü çalışma saattlerine dönmesi bir çok artıyı beraberinde getirecektir.

– Öncelikle yoğun olan sabah ve akşam trafiğini  engelleyecektir.
– Düzenlenecek yeni çalışma saatlerinin pandemi sürecinde ön saflarda risk altında çalışan emekçi çalışanlarımızın moral ve motivasyonunu yükselteceği unutulmamalıdır.
– Kamu ve özel sektör çalışanlarının farklı saatlerde iş yerlerinde olmaları ve iş giriş- çıkış saatlerinin farklı olması ‘kalabalık’ market alışverişlerinin de önüne geçecektir.
– Çalışanların işlerini erken bitirip evlerine erken dönmeleri bu süreçte oldukça önemlidir.

Bunlarla birlikte işyerleri sahipleri ve çalışanları, hem de halkımız  ‘sosyal mesafe – maske- hijyen’  kurallarına harfiyen uymalıdır. Uymayanları uyarmalıdır.
Sağlık herşeyin üzerinde gelir ve iş dünyası olarak bu sorumlulukla kimsenin sağlığını riske atmadan çalışmasına özen göstermemiz gerekmektedir.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası

Kıbrıs Türk Ticaret Odası (KTTO) Başkanı Turgay Deniz, kontrolsüz, plansız ve programsız bir kapanmanın ülkeyi kaosa sürükleyeceğini belirtti.

Deniz, konuyla ilgili yazılı açıklamasında, artan vakalar ve sağlık sisteminde yaşanan sorunların tüm ülkede büyük endişe yarattığını kaydetti. Deniz, Sağlık Bakanlığı’nın ‘tam kapanma’ kararı almaya hazırlandığını öne sürdü.

Bu durumun çaresinin, “ülkeyi daha da kaosa ve iflasa sürükleyecek” 21 gün kapanma olmaması gerektiğini savunan Deniz, salgının önlemleri ve denetimleri artırmakla kontrol altına alınabileceğini dile getirdi.

“Devlet, özel sektörün yaşadığı sorunlara hep seyirci kalmakta ve özel sektör çalışanlarına üvey evlat muamelesi yapmaktadır” diyen Deniz, eğer 21 gün kapanma kararı verilecekse, devletin, hem kamu, hem özel sektörde tüm çalışanlara sahip çıkması gerektiğini kaydetti.

“21 gün kapanma şu an kötü olan ekonominin daha da dibe vurmasını sağlayacaktır. İflasın eşiğinde olan işletmeler batacak, çoğu kişi işsiz kalma ile karşı karşıya gelecektir” şeklinde devam eden Deniz, önlemlerin artırılmasının hem salgın hem de ekonomi için büyük önem arz ettiğini dile getirdi.

Deniz “Önce tedbir alınmalı, son çare olarak kapanma düşünülmelidir” dedi.