22 Temmuz tarihinde, Sosyal Sigortalar Prim Desteği konusunda Bakanlar Kurulu’nun almış olduğu karar, Sayın Başbakan’ın II. Ekonomik Paketle söz verdiği şekilde sosyal güvenlik primlerine %75 destek oranını içermediği gibi, uygulamada yaratacağı sorunlar ile işletme muhasebelerinde ciddi sorunlar yaratacak ve karmaşaya neden olacaktı. Ekonomik Örgütler Platformu, saptamalarını hükümetle paylaşmış ve bu hatalı uygulamadan dönülmesini talep edilmiştir.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası, sosyal güvenlik primleri ile ilgili yeni düzenlemeyi olumlu karşıladı:

Başbakan Ersin Tatar tarafından 22 Haziran 2020 tarihinde açıklanan “Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi” içinde yer alan önemli önlemlerden biri olan sosyal güvenlik primlerinin ödenmesine devlet desteği verilmesi ile ilgili çalışmalar tamamlanmış ve yeni düzenleme resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Sosyal güvenlik primlerinin işletmeler üzerinde oluşturduğu baskıyı azaltarak istihdamın ve işyerlerinin korunmasına yardımcı olmayı amaçlayan düzenlemenin ilk şekli, uygulamada yarattığı sorunlar nedeni ile tam tersi sonuçlar verebilecek duruma gelmişti. 12 Ağustos 2020 tarihinde yayınlanan yeni kararname ile yapılan düzenleme, sosyal güvenlik primlerinin işveren tarafından ödenen bölümünün, 12 ay süreyle devlet tarafından karşılanmasını sağlanmış ve bu sakıncaları ortadan kaldırmıştır. Yeni düzenleme, çalışanların istihdam edilmeye devam ettirilmesini kolaylaştıracak, istihdamın korunmasına ve işyerlerinin devamlılığının sağlanmasına yardımcı olacaktır.

Sosyal güvenlik primlerinin ödenmesine devlet desteği sağlanması ile ilgili düzenlemeyi bu yeni şekline getirmek için bizzat çalışan Başbakan Sayın Ersin Tatar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Faiz Sucuoğlu’na, bu düzenlemeye onay veren bakanlarımıza, bu mücadeleye katkı koyan sivil toplum örgütü yöneticilerimize teşekkür eder; Covid-19 salgınına ve ekonomik daralmanın yarattığı sorunlara karşı mücadele etmekte kararlı olduğumuzu bir kez daha vurgularız.

Tüm iş dünyasına ve halkımıza saygı ile duyurulur.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası

Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Turgay Deniz tarafından BM Kıbrıs Misyon Şefi Elizabeth Spehar’a gönderilen yazıda, Rum tarafının uygulamalarının insanı ilkeler ve hukuk prensiplerine aykırı olduğu belirtildi.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Turgay Deniz, son günlerde kara geçiş kapılarında yaşanan ve Rum tarafının uygulamalarından kaynaklanan sorunları Birleşmiş Milletler Örgütü’nün bilgisine getirdi. Deniz tarafından BM’nin Kıbrıs’taki Misyon Şefi ve BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Özel Temsilcisi Elizabeth Spehar’a gönderilen mektupta, Rum tarafının tutumunun yasal duruma ve insani ilkelere uymadığına da dikkat çekildi.

HATIRLATMA

KTTO Başkanı Turgay Deniz, Spehar’a gönderdiği mektupta, Kıbrıs Rum Ticaret ve Sanayi Odası (KEBE) ile birlikte 2 Haziran 2020 tarihinde yaptıkları çevrimiçi toplantıda iki lidere yönelik bir çağrı hazırlanmasına karar verildiğini ve 9 Haziran’da yayınlanan bu çağrıda kontrol noktalarının açılmasının iki toplumun işbirliği ve sosyal ilişkilerini geliştirmeleri için büyün önem taşıdığına vurgu yapıldığını hatırlattı. Deniz, kapıların kapalı olduğu dönemde Yeşil Hat ticaretinin devam etmesi için gösterilen çabalara da dikkati çekti.

ŞİMDİKİ DURUM

Mektubunda, iki taraf arasında geçişlerin başlamasından sonra yaşanan sorunlar hakkında bilgi veren KTTO Başkanı Turgay Deniz, Kıbrıs Rum Yönetimi’nin Avrupa Birliği vatandaşları da dahil olmak üzere Güney’den Kuzey’e geçmek isteyen yabancılara izin vermediğini ve bunun “anlaşılabilir bir uygulama olmadığını” belirtti.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası’nın Kıbrıs Rum Yönetimi’den “bu talihsiz kararı” yeniden gözden geçirmesini talep ettiğini belirten Deniz, “kapalı tek kontrol noktası olan Lokmacı kontrol noktasının açılmasının, en yüksek geçiş hacmine sahip olduğu için toplumlar arasındaki ekonomik ilişkiler için de vazgeçilmez derecede önemli olduğunu ve bunun da Rum Yönetimi tarafından dikkate alınması gerektiğini” vurguladı.

Deniz, Rum Yönetiminin tek taraflı kararlarının “insani ve yasal ilkeler” ile uyumsuz olduğuna da dikkati çekti.

Covid-19 salgını nedeniyle uzun bir süreden beri dışa kapalı olarak yaşamaya çalışan Kıbrıs Türk halkı, bugünden itibaren yurt dışından gelenlere kapılarını karantinasız olarak açmış bulunuyor. Yeni koşullarda Covid-19 virüsünün KKTC’ye taşınması, hepimizin bildiği gibi, daha büyük bir olasılıktır. Bu virüsten korunmak için ülkemize girişte alınan önlemler kadar, yurt içinde yurttaşlarımızın ve işletmelerimizin alacağı önlemler de önem taşımaktadır. Bu açılım sonrasında, yurt içinde yaşam ve çalışma alanlarında alınan sağlık önlemlerinin daha bir titizlikle uygulanmasını gerekiyor.

Ne yazık ki gözlemlerimiz, gerek yurttaşlarımızın, gerekse işletmelerimizin ilan edilmiş sağlık önlemlerine yeterince uymadıkları şeklindedir. Bu önlemlerin uygulanıp uygulanmadığını denetleyen de bulunmamaktadır. Gelinen aşamada, yurt içinde yaşamımızı sürdürürken almamız gereken Covid-19 önlemlerinin hatırlanması, hatırlatılması ve bu önlemlere uyulmasını sağlayacak denetim mekanizmasının devreye konulması gerekmektedir.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası, bütün üyelerini iş yerlerinde alınması gereken önlemleri hayata geçirmek konusunda kararlı olmaya; yurttaşlarımızı bu önlemlere gönüllü ve bilinçli bir şekilde uyum sağlamaya; devletimizi ise bu önlemlerin uygulanmasını denetleyecek etkili bir mekanizma oluşturmaya çağırmaktadır. Hepimiz biliyoruz ki, yeni bir kapanma süreci yaşamamamız ve Covid-19 ile ekonomik faaliyetlerimizi sürdürerek mücadele edebilmemiz, alacağımız önlemler ve bu önlemlere titizlikle uymamız sayesinde mümkün olacaktır.

Kıbrıs Türk halkı, bütün kurumları ile birlikte Covid-19 salgını ile mücadele etmekte; salgının etkisi ile oluşan ekonomik sorunlar önemini giderek artırmaktadır. Gündemde böyle bir mücadele varken, KKTC Meclisi’nin alışılmış bir şekilde tatile girmesinin gündeme gelmesi, tarafımızdan büyük bir üzüntü ile karşılanmıştır.

Kıbrıs Türk halkı salgın ile mücadele ederken KKTC Meclisi’nin hükümet tarafından kabul edilen yasa gücündeki kararnameleri zamanında görüşmek; hükümet uygulamaları ile ilgili denetimleri sürdürmek ve yıllardan beri gündeminde beklemekte olan yasa tasarı ve önerilerini değerlendirmek üzere çalışmalarını devam ettirmesi büyük bir gereklilik, aynı zamanda moral bir zorunluluktur. Halkımız salgın ve salgının ekonomik etkileri ile ilgili ciddi bir mücadele içindeyken Meclisimizin tatilde olması kabul edilebilir bir durum olmayacaktır.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası olarak tüm milletvekillerimizi halkımızın mücadelesine sahip çıkarak, halkın fedakarlıklarına katkıda bulunmaya hazır olduklarını göstermeye ve Meclisin yaz aylarında çalışması için gerekli kararları almaya çağırıyoruz.

SAĞLIK ÖNLEMLERİ ÖNCELİKLİDİR

Kıbrıs Türk halkı, Covid-19 mücadelesinde başarılı bir süreç yaşamış ve bugüne kadar en az kayıpla gelmeyi başarmıştır. Zaman zaman yükselen şikayetlerimize karşın, bu başarıda, halkımızın virüs ile mücadelenin temel özelliklerini kavraması ve hükümet kararlarına uymasının rolü büyüktür.

Kapanma önlemlerini titizlikle uygulayarak elde ettiğimiz bu başarıyı, açılma koşullarını en iyi şekilde oluşturarak da sürdürmek zorundayız.

KKTC bakımından açılma, kendi içimizdeki açılma kadar yurt dışına açılmayı da içermektedir. Yurt dışına açılma sayesinde, ekonominin çarkları düşük tempoda olsa bile dönebilecek, işletmelerimiz ve çalışanlarımız salgın süresince hayatta kalma olanağına kavuşacaktır.

Böylesine kontrollü bir açılmanın temel koşulu, sağlık önlemlerinin doğru şekilde belirlenmesi ve etkili bir şekilde uygulanmasıdır. Bu konudaki önerilerimizi hükümetimizle sürekli olarak paylaşmakta ve seçenekler üzerinde çalışmaktayız.

Bu önlemlerin bir kısımı kişilerin ve iş yerlerinin uyacağı kurallarsa, diğer bir kısmı da sağlık kapasitesini hastalıkla mücadele edecek seviyeye getirmektir. İnsanlarımızın temas halinde olduğu iş yerleri dahil olmak üzere bütün mekanlarda gerekli denetimlerin yapılmadığı tarafımızdan üzülerek gözlemlenmektedir. Bu denetimlerin yapılması temel bir zorunluluktur. Son günlerde kamuoyunda yaygın bir şekilde tartışılmakta olan pandemi hastanesi diğer bir önemli sorunumuzdur.

Devletimiz, Covid-19 vakaları ile mücadele edecek yeterli yatak kapasitesine, ekipmana ve personele sahip olmalıdır. Ayrı bir pandemi hastanesi, çapraz bulaşmaları engellemek ve sağlık servislerinin diğer hastalara vermekte oldukları hizmetleri devam ettirmek bakımından da önem taşımaktadır. Şimdiye kadar alınan pek çok sağlık önlemine öncülük yapmış olan Odamız, Dünya Sağlık Örgütü’nün tavsiyelerine uygun, tomografi ve test kapasitesi ile donatılmış bağımsız bir pandemi hastanesinin gerekliliğine inanmaktadır. Bu hastanede görevli personel için de her türlü izolasyon ve sağlık önlemini almak gerekecektir.

Böyle kapasiteye sahip olduğumuzun yeterli bir şekilde anlatılması ve hem yurt içinde, hem de yurt dışında güvenin sağlanması da büyük önem taşımaktadır.

Kamuoyundaki tartışmaların şimdiki verimsiz haliyle devam etmesinin ülke imajına ve ekonomisine büyük zarar vereceğinin bilincinde olan Kıbrıs Türk Ticaret Odası, hükümetimizi, ilgili tüm paydaşların da görüşlerini alarak bir hareket planı oluşturmaya ve bu planı el birliği ile uygulayarak salgının ilk aşamasında sağladığımız güveni yeniden tesis etmeye çağırmaktadır.

Turgay DENİZ

Yönetim Kurulu Başkanı

Hükümetimiz tarafından açıklanan Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi Odamız ile istişare edilerek, öneriler paylaşılarak ve görüşler alınarak hazırlanmıştır. Önerilerimiz bu pakete tam olarak yansıtılmamış olmakla birlikte ortak çalışmadan memnuniyet duyduğumuzu ifade etmek istiyoruz. Bu anlayışın devam edeceğinin bir göstergesi saydığımız Ekonomik Kurul çalışmalarına aynı gönüllükle katılacak ve üçüncü pakette yer alacağı açıklanan turizm, yükseköğretim ve inşaat sektörlerine ilişkin önlemlerin saptanmasına katkı koymaya devam edeceğiz.

İSTİHDAM DESTEKLERİ

Hükümet tarafından açıklanan pakette istihdamın desteklenmesi için geliştirilen önlemlerin, işletmelerimizin yararına olacağını düşünülmektedir. Bu bağlamda sosyal güvenlik primlerinin %75’nin devlet tarafından karşılanması, kapalı sektörlere maaş desteği verilmesi ve küçük işletmelere 4000 TL’lik katkı yapılması iş yerlerinin açık tutulmasını kolaylaştıracaktır. Bu haliyle paketin istihdamın devamlılığını sağlamak bakımından bazı yeni olanaklar sunduğu görülmekle birlikte, 1,500 TL ücret desteğinin sektör ve kapalı /açık işletme ayırımı gözetilmeden yıl sonuna kadar verilmesine yönelik bir açılım içermemesini önemli bir eksiklik olarak değerlendiriyoruz. 

KREDİ PAKETLERİ

Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi kapsamında yer alan ve kredi kullanılmasını kolaylaştıran önlemler de yararlı sonuçlar verebilir. Bu kapsamda özellikle 100 bin TL’ye kadar olan kredilerin kullanımının kolaylaştırılması piyasadaki nakit dolaşımını hızlandıracak ve yararlı sonuçlar üretecektir.

Kredi Garanti Fonu destekli kredilerin uzun vadeli olarak düşünülmesi, büyük miktardaki kredi taleplerinin karşılanmasını ve kullanılmasını da kolaylaştıracaktır.

DEVLET BORÇLARI VE YATIRIMLAR

İşletmelerimize ve çalışanlara yönelik olarak alınan önlemler dışında kamunun 385 milyon TL’lik piyasa borcunun bir ay içinde ödenecek olmasının ve 2020 yılı içinde 500 milyon TL’lik altyapı yatırımı yapılacağının açıklanmasını da önemli bir kazanım olarak görmekteyiz. Bu işlemlerin bürokratik engellere takılmasının önlenmesi ve 800 milyon TL’yi aşkın kaynağın erken zamanda piyasaya akmasının sağlanması işsizliğin önlenmesine ve işletmelerin devamlılığına önemli bir katkı sağlayacağı kuşkusuzdur.

SEKTÖREL ÖNLEMLER

Bu arada konut alımına getirilen kolaylıklar inşaat sektörümüzün hareketlenmesine olanak sağlayacaktır.

Araçlarda uygulanan KDV indiriminin devam ettirilmesi doğru bir karar olarak değerlendirilmiştir. Daralan ekonomimizde benzer KDV indirimi uygulamalarının özellikle beyaz eşya ve mobilya gibi alanlarda da  hayata geçirilmesinin piyasada belirgin bir hareketliliğe neden olacağı öngörülmektedir.

2018 döviz krizi döneminde yapıldığı gibi kiracı ve mal sahiplerinin mağduriyetlerini giderecek ve ilişkileri sağlamlaştıracak benzeri tedbirlerin alınmasının faydalı olacağı düşünülmektedir.

KAMU MALİYESİ

Başbakan Tatar, Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi’ne ilişkin açıklamasında, kamu gelirlerinin devamlılığının sağlanmasını da önemli hedeflerin biri olarak açıklamıştır. İş dünyasının önerileri arasında bulunan devlete olan yükümlülüklerin ertelenmesi ve KDV indirimlerinin daha yaygın olarak hayata geçirilmesi gibi önlemlerin pakette yer almamasının en önemli nedeni, kamunun gelir kaynaklarını korumak güdüsü olmalıdır. Ne var ki, “kamunun geliri” olarak nitelenen gelir kalemlerinin hane halkları ve reel sektör için “kamusal gider” olduğu ve hayatı pahalılaştıran unsurların başında geldiği unutulmamalıdır. Bu bağlamda Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi’nin önemli zayıflıklarından birinin kamunun finansmanını piyasadan çekilecek kaynaklar ile sağlama düşüncesi olduğu görülmektedir. KKTC devleti, piyasaya olumlu etkisi sınırlı kalacak harcamalardan kaçınmayı ve reel sektör üzerindeki yükünü hafifletmeyi de temel bir hedef olarak belirlemek zorundadır. Dünyanın çeşitli ülkelerinde hazırlanan ekonomik tedbirler paketlerinde devletin piyasadan topladığı vergiler 6 ay ötelenmiştir. Devlet piyasadan para çekmemeli, aksine kaynak aktarmalıdır.

İZLEME VE DEĞERLENDİRME

Dünyayı etkisi altına alan Covid-19 krizinin nasıl gelişeceği henüz daha belirsizliğini korumaktadır. Bu belirsizlik, kesin yol haritalarının oluşturulmasını engellemekte ve alınan önlemlerin sonuçlarının tahmin edilmesini zorlaştırmaktadır. Toplumsal Dayanışma İçin İkinci Ekonomik Tedbirler ve Destek Paketi ile alınan önlemlerin sonuçlarının ne olacağını kesin olarak öngörmek de olanaksızdır. Hükümetin özellikle maaş desteğini gündemde tutması ve yeni kriz halinde ilk ve acil önlem olarak uygulamaya koyması gerekecektir.

Kıbrıs Türk Ticaret Odası, bu belirsizliğin bilincinde olarak gelişmeleri izlemeye, oluşturulacak Ekonomik Kurul’da KKTC hükümeti ve diğer sivil toplum örgütlerimiz ile birlikte çalışarak halkımızın bu krizi en az zarar ile atlatabilmesi için katkı koymaya devam edecektir.